Η υπόθεση γύρω από το νέο ντοκιμαντέρ για τη Melania Trump άνοιξε έναν απρόσμενο μουσικό και νομικό κύκλο συζητήσεων, αυτή τη φορά με πρωταγωνιστή τον Jonny Greenwood. Ο κιθαρίστας των Radiohead και καταξιωμένος συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής ζητά να αφαιρεθεί έργο του από το φιλμ, υποστηρίζοντας ότι χρησιμοποιήθηκε χωρίς τη γνώση και τη συναίνεσή του. Το ζήτημα αγγίζει όχι μόνο την πολιτική και τον κινηματογράφο, αλλά και τα όρια των πνευματικών δικαιωμάτων στη σύγχρονη βιομηχανία.
Η είδηση ότι μουσική από το “Phantom Thread” ακούγεται στο ντοκιμαντέρ “Melania” προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους κύκλους του κινηματογράφου και της μουσικής. Το φιλμ, που εστιάζει στη ζωή και τη δημόσια εικόνα της πρώην Πρώτης Κυρίας των Ηνωμένων Πολιτειών, έκανε εντυπωσιακή εμπορική εκκίνηση, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια δολάρια στο box office μέσα στις πρώτες ημέρες προβολής του. Ωστόσο, η εμπορική επιτυχία επισκιάστηκε γρήγορα από την αποκάλυψη ότι τμήματα της μουσικής επένδυσης προέρχονται από ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά scores της τελευταίας δεκαετίας.
Ο Jonny Greenwood βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της διαμάχης, όχι ως καλλιτέχνης που επιδιώκει δημοσιότητα, αλλά ως δημιουργός που θεωρεί ότι το έργο του χρησιμοποιήθηκε με τρόπο που δεν συνάδει ούτε με το πνεύμα ούτε με το πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκε. Μαζί με τον σκηνοθέτη Paul Thomas Anderson, με τον οποίο έχει μακρά και στενή συνεργασία, εξέδωσαν κοινή δήλωση, κάνοντας λόγο για χρήση της μουσικής χωρίς προηγούμενη ενημέρωση ή έγκριση.
Η μουσική του “Phantom Thread” θεωρείται από πολλούς μία από τις πιο λεπτές και συναισθηματικά φορτισμένες δουλειές του Greenwood. Το score είχε σχεδιαστεί για να υπηρετεί μια συγκεκριμένη κινηματογραφική αφήγηση, με έντονη ψυχολογική φόρτιση και καλλιτεχνική αυτονομία. Η μεταφορά του σε ένα πολιτικό ντοκιμαντέρ, με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο και στόχο, προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στον συνθέτη.
Διαβάστε Επίσης: Radiohead: Αναβάλλουν δύο συναυλίες στην Κοπεγχάγη λόγω σοβαρής λοίμωξης του Thom Yorke
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται ένα γνώριμο αλλά περίπλοκο ζήτημα: τα δικαιώματα των συνθετών σε κινηματογραφικές παραγωγές. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η μουσική για ταινίες δημιουργείται ως έργο κατά παραγγελία, με τα δικαιώματα να ανήκουν στο στούντιο ή στους παραγωγούς. Αυτό σημαίνει ότι ο συνθέτης συχνά δεν έχει τον τελικό λόγο για μεταγενέστερες χρήσεις της μουσικής του, ειδικά σε τρίτες παραγωγές.
Ωστόσο, στην περίπτωση του Greenwood, το θέμα δεν φαίνεται να είναι μόνο νομικό. Είναι και βαθιά ηθικό. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα τονίσει τη σημασία του καλλιτεχνικού πλαισίου μέσα στο οποίο παρουσιάζεται η μουσική. Για έναν δημιουργό που έχει επενδύσει τόσο πολύ στη λεπτομέρεια και στην ατμόσφαιρα, η χρήση ενός κομματιού του σε ένα πολιτικό αφήγημα χωρίς διάλογο ή συναίνεση μοιάζει με αλλοίωση της αρχικής πρόθεσης.
Η αντίδραση αυτή έφερε ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τα όρια της καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας. Μπορεί ένα μουσικό έργο, ακόμη κι αν ανήκει νομικά σε ένα στούντιο, να χρησιμοποιείται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η στάση του δημιουργού του; Και μέχρι ποιο σημείο οι εμπορικές συμφωνίες υπερισχύουν της καλλιτεχνικής ακεραιότητας;
Διαβάστε Επίσης: Ο Donald Trump επιτίθεται στο halftime show του Bad Bunny στο Super Bowl
Το ίδιο το ντοκιμαντέρ “Melania” έχει ήδη χαρακτηριστεί αμφιλεγόμενο, τόσο λόγω του περιεχομένου του όσο και λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής και προώθησης. Μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης εστιάζει στο αν πρόκειται για μια ειλικρινή προσπάθεια καταγραφής της ζωής μιας δημόσιας φιγούρας ή για ένα έργο που επιχειρεί να αναδιαμορφώσει την εικόνα της μέσα από προσεκτικά επιλεγμένα αφηγηματικά και αισθητικά μέσα. Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση γνωστής και φορτισμένης μουσικής αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.
Στα κοινωνικά δίκτυα, πολλοί χρήστες εντόπισαν τη μουσική του Greenwood και σχολίασαν την αντίθεση ανάμεσα στον τόνο του “Phantom Thread” και στο περιεχόμενο του ντοκιμαντέρ. Τα σχόλια αυτά πυροδότησαν περαιτέρω τη δημόσια πίεση, οδηγώντας τελικά στη δήλωση του Greenwood και του Anderson. Παρότι δεν έχει διευκρινιστεί πώς ακριβώς εγκρίθηκε η χρήση της μουσικής, το γεγονός ότι το ζήτημα έγινε δημόσιο δείχνει πόσο ευαίσθητο είναι το θέμα.
Η στάση του Greenwood δεν είναι μεμονωμένη στη σύγχρονη μουσική σκηνή. Πολλοί καλλιτέχνες έχουν εκφράσει στο παρελθόν τη δυσαρέσκειά τους για τη χρήση της δουλειάς τους σε πολιτικά ή εμπορικά συμφραζόμενα με τα οποία δεν συμφωνούν. Η διαφορά εδώ είναι ότι πρόκειται για κινηματογραφική μουσική, ένα πεδίο όπου οι γραμμές μεταξύ δημιουργού και δικαιούχου είναι συχνά θολές.
Διαβάστε Επίσης: Jack White: Zητά την απομάκρυνση του Donald Trump μετά από ρατσιστική ανάρτηση
Η συνεργασία του Greenwood με τον Paul Thomas Anderson θεωρείται από τις πιο σταθερές και δημιουργικές στον σύγχρονο κινηματογράφο. Από το “There Will Be Blood” μέχρι το “Phantom Thread”, η μουσική του Greenwood λειτουργεί σχεδόν ως αφηγηματικός χαρακτήρας. Αυτή η στενή καλλιτεχνική σχέση ενισχύει τη βαρύτητα της κοινής τους στάσης απέναντι στο ντοκιμαντέρ, καθώς δείχνει ότι το θέμα δεν αφορά μόνο έναν συνθέτη, αλλά μια συνολική δημιουργική φιλοσοφία.
Το αν τελικά η μουσική θα αφαιρεθεί από το “Melania” παραμένει ανοιχτό. Οι νομικές λεπτομέρειες είναι περίπλοκες και εξαρτώνται από συμβόλαια που σπάνια βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την έκβαση, η υπόθεση έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό: έφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον σεβασμό προς τον δημιουργό σε μια εποχή όπου το περιεχόμενο ανακυκλώνεται διαρκώς.
Σε μια βιομηχανία που κινείται με ταχύτητα και βασίζεται όλο και περισσότερο σε αλγορίθμους, πλατφόρμες και μεγάλες συμφωνίες, η φωνή ενός καλλιτέχνη που ζητά έλεγχο και διαφάνεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Jonny Greenwood, χωρίς κραυγές ή υπερβολές, υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε μουσικό κομμάτι υπάρχει μια πρόθεση, μια ιστορία και ένα καλλιτεχνικό όραμα που δεν μπορεί να αποκοπεί εύκολα από το πλαίσιο στο οποίο γεννήθηκε.
Η υπόθεση του “Melania” ενδέχεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για μελλοντικές συζητήσεις γύρω από τα δικαιώματα των συνθετών και τη χρήση κινηματογραφικής μουσικής σε τρίτες παραγωγές. Και ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, δείχνει ότι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη, την πολιτική και το εμπόριο παραμένει πιο περίπλοκη από ποτέ.
