Η Björk, η Ισλανδή οραματίστρια που έβαλε την τέχνη να συνομιλεί με τη φύση, την τεχνολογία και τον άνθρωπο, παραμένει μια από τις πιο ανεξάρτητες και επιδραστικές μορφές της παγκόσμιας κουλτούρας. Με ένα έργο που ενώνει τη μουσική, την εικόνα και το συναίσθημα, έχει μετατρέψει την καλλιτεχνική της πορεία σε ένα μανιφέστο αυθεντικότητας και αναγέννησης
Η Björk γεννήθηκε στη χώρα όπου η λάβα τρέχει στις φλέβες της Γης, και αυτό το ακατέργαστο στοιχείο φαίνεται να ρέει και μέσα στη δική της δημιουργία. Από την εφηβική της ηλικία, όταν παρουσιάστηκε ως παιδί-θαύμα, μέχρι την καθιέρωσή της ως μία από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες της σύγχρονης μουσικής, η Björk έχει επαναπροσδιορίσει την έννοια του ήχου, της εικόνας και της καλλιτεχνικής ταυτότητας. Η πορεία της δεν είναι μια σειρά από άλμπουμ αλλά μια διαρκής εξερεύνηση του τι σημαίνει να ζει κανείς δημιουργικά.
Διαβάστε Επίσης: Rosalía: Αποκαλύπτει το “Berghain” από το επερχόμενο άλμπουμ Lux με Björk – Yves Tumor
Η Björk είναι πολύ περισσότερο από ένα μουσικό είδωλο. Είναι μια πρωτοπόρος που συνδυάζει το συναίσθημα με την επιστήμη, το ατομικό με το συλλογικό και την τεχνολογία με τη φύση. Στο έργο της το ανθρώπινο σώμα συνδέεται με τα κύτταρα της Γης, ενώ οι ήχοι συνομιλούν με τα ηφαίστεια και τους ωκεανούς της Ισλανδίας. Η δημιουργία της είναι μια αδιάκοπη αναζήτηση ενότητας μεταξύ φυσικού και τεχνητού κόσμου. Όπως έδειξε με το Biophilia, η μουσική της δεν είναι πια μόνο ήχος – είναι μια ζωντανή σύνδεση με την επιστήμη και την εκπαίδευση.
Η Björk χρησιμοποιεί τον πόνο ως καύσιμο δημιουργίας. Αντί να τον κρύβει, τον μετατρέπει σε φως. Στο έργο της ο χωρισμός, η απώλεια και η θλίψη γίνονται πηγή αναγέννησης. Η τέχνη της είναι μια αλχημική διαδικασία που μετατρέπει την ευαλωτότητα σε δύναμη και την αδυναμία σε ύμνο ζωής. Αυτό είναι που την ξεχωρίζει – η απόλυτη ειλικρίνεια με την οποία τολμά να εκθέσει την ανθρώπινη ψυχή.
Η Björk έχει μιλήσει ανοιχτά για τον σεξισμό στη μουσική βιομηχανία, υπογραμμίζοντας ότι οι γυναίκες καλλιτέχνιδες πιέζονται να ταιριάζουν σε στερεότυπα που οι άνδρες δεν αντιμετωπίζουν. Αντί να προσαρμοστεί, επέλεξε να αντισταθεί. Όταν αντέδρασε στην επιφανειακή προσέγγιση του Τύπου, όταν προστάτεψε το παιδί της από παπαράτσι ή όταν δήλωσε ότι ο φεμινισμός είναι θεμέλιο της τέχνης της, η Björk επανόρισε την έννοια της καλλιτεχνικής αυτονομίας.
Ο ήχος της έγινε γλώσσα της ψυχής της Ισλανδίας και το Homogenic ήταν η έκρηξη που την ανέδειξε ως πρωτοπόρο της avant-pop. Με τραγούδια όπως τα Jóga και Bachelorette, συνδύασε ηλεκτρονικούς ρυθμούς με ορχηστρικά έγχορδα και έδωσε στην ποπ μια κινηματογραφική διάσταση που κανείς δεν είχε τολμήσει πριν. Από εκεί και έπειτα η Björk έγινε σημείο αναφοράς για ολόκληρη την ποπ κουλτούρα.
Όταν εμφανίστηκε στα Όσκαρ του 2001 με το διάσημο φόρεμα του κύκνου, δεν έκανε μόνο εντύπωση – έστειλε μήνυμα. Η Björk χλεύασε την προσποιητή σοβαροφάνεια του Hollywood και μετέτρεψε το κόκκινο χάλι σε πλατφόρμα καλλιτεχνικής ελευθερίας. Αυτό το φόρεμα έγινε σύμβολο αντίστασης και δημιουργικής τόλμης, ενώ σήμερα θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές στη μόδα.
Διαβάστε Επίσης: Massive Attack και Paul Weller λένε “όχι” στο Ισραήλ – Η μουσική τους σταματά για τη Γάζα
Η παρουσία της στην Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004 με το Oceania ήταν αντίστοιχα μυθική. Το γαλάζιο φόρεμά της που “πλημμύρισε” το στάδιο συμβόλιζε την ενότητα και την αρμονία του ανθρώπου με τη φύση. Σε συνεργασία με τον ποιητή Sjón, η Björk δημιούργησε ένα ύμνο για τον ωκεανό ως πηγή ζωής και συλλογικότητας – ένα τραγούδι που έγινε διαχρονικό σύμβολο της τελετής.
Η οπτική της Björk για την τέχνη είναι πολυδιάστατη. Στα μουσικά της βίντεο – σε συνεργασία με Michele Gondry, Spike Jonze και Chris Cunningham – δημιούργησε μικρά οπτικά ποιήματα όπου ο σουρεαλισμός συναντά τη ρομποτική ευαισθησία. Τα Human Behaviour, Pagan Poetry και All Is Full of Love παραμένουν ορόσημα στη σύζευξη μουσικής και εικόνας.
Η Björk δεν φοβήθηκε ούτε τον κινηματογράφο. Στο Dancer in the Dark του Lars von Trier έδωσε μια ερμηνεία τόσο ωμή και ανθρώπινη που της χάρισε το βραβείο Καλύτερης Ηθοποιού στις Κάννες. Παρότι υποσχέθηκε ότι δεν θα ξαναπαίξει, εκείνη η εμπειρία καθόρισε την αντίληψή της για την αυτοέκθεση και τη δύναμη του τραύματος στην τέχνη. Μετέπειτα μίλησε ανοιχτά για την παρενόχληση που δέχθηκε στα γυρίσματα, συμμετέχοντας στο κίνημα #MeToo και ενισχύοντας τον φεμινιστικό λόγο της γενιάς της.
Στο άλμπουμ Vulnicura, η Björk κατέγραψε τον πόνο του χωρισμού της με τον καλλιτέχνη Matthew Barney με μια ειλικρίνεια σπάνια για τη μουσική σκηνή. Η ένταση του άλμπουμ το ανέδειξε σε παγκόσμιο σύμβολο της συναισθηματικής αντοχής και της γυναικείας ενδυνάμωσης.
Διαβάστε Επίσης: Billie Eilish και James Cameron ενώνουν τις δυνάμεις τους για μια 3D μουσική ταινία
Η Björk είναι επίσης ένας ακούραστος ακτιβίστρια. Από την προστασία των ωκεανών και την αντίθεση στις ιχθυοκαλλιέργειες μέχρι τη στήριξη των ΛΟΑΤΚΙ+ και των προσφύγων, η δράση της είναι το ίδιο ουσιαστική όσο και η τέχνη της. Μέσα από τραγούδια όπως το Oral με τη Rosalía και τον Sega Bodega, στήριξε νομικούς αγώνες στην Ισλανδία για την προστασία του περιβάλλοντος.
Πιο πρόσφατα, στα 60ά της γενέθλια, η Björk ανακοίνωσε νέα αγωγή κατά του ισλανδικού κράτους για την περιβαλλοντική του πολιτική, επιβεβαιώνοντας ότι η φωνή της παραμένει το πιο ισχυρό όργανο ενός καλλιτέχνη που αρνείται να σιωπήσει. Η ίδια λέει πως η τέχνη της είναι «το φυσικό σχήμα της αντίστασής της».
Η Björk δεν είναι μόνο μία καλλιτέχνις. Είναι φαινόμενο φύσης. Και αν κάτι μας διδάσκει, είναι ότι η τέχνη όταν είναι αληθινή, μπορεί να πλημμυρίσει ολόκληρο τον κόσμο – όπως το φόρεμά της στην Αθήνα το 2004.
