Το 1989 ο Διονύσης Σαββόπουλος δίχασε το κοινό του με τον δίσκο «Το Κούρεμα». Οι αντιδράσεις, τα σχόλια και οι δίσκοι που έσπαγαν — τι πραγματικά συνέβη εκείνη τη χρονιά
Το 1989 ήταν μια χρονιά-τομή όχι μόνο για την πολιτική σκηνή της Ελλάδας αλλά και για τη μουσική της. Στο επίκεντρο βρέθηκε ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο άνθρωπος που είχε ήδη καθιερωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς της ελληνικής τραγουδοποιίας. Ο Σαββόπουλος δεν ήταν ποτέ ένας απλός καλλιτέχνης — ήταν πάντα ένα πνεύμα ανήσυχο, προκλητικό, έτοιμο να σχολιάσει την εποχή του με τρόπο που άλλοι απέφευγαν. Όταν, λοιπόν, κυκλοφόρησε τον δίσκο «Το Κούρεμα», κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τον βαθμό της αντίδρασης που θα προκαλούσε.
Ο δίσκος, που κυκλοφόρησε λίγο πριν τις εκλογές του Ιουνίου εκείνης της χρονιάς, βρήκε ένα κοινό βαθιά διχασμένο. Από τη μία, υπήρχαν εκείνοι που έβλεπαν στη νέα δουλειά του Σαββόπουλου μια τολμηρή και πολιτικά αιχμηρή κατάθεση· από την άλλη, όμως, υπήρχαν όσοι τον κατηγόρησαν πως είχε «αλλάξει στρατόπεδο», ότι είχε εγκαταλείψει τις ριζοσπαστικές του ιδέες των δεκαετιών του ’60 και του ’70 για να υιοθετήσει μια πιο συντηρητική στάση. Η αντίδραση υπήρξε τόσο έντονη, που έφτασε μέχρι το σημείο άνθρωποι να σπάνε τους δίσκους του δημοσίως — μια εικόνα που, για τα ελληνικά δεδομένα, ήταν πρωτόγνωρη.
Το «Κούρεμα» δεν ήταν απλώς ένας δίσκος. Ήταν ένα πολιτικό σχόλιο, ένα καλλιτεχνικό μανιφέστο που καθρεφτίζει τη σύγχυση, τη μετάβαση και την αγωνία της εποχής. Τραγούδια όπως το «Μητσοτάκ», το «Ο γιος μου πάει στον στρατό» και το εμβληματικό «Κωλοέλληνες» λειτούργησαν σαν σπίθα πάνω σε ήδη εύφλεκτο έδαφος. Για πρώτη φορά, ένας καλλιτέχνης που είχε λατρευτεί ως σύμβολο της αμφισβήτησης, κατηγορήθηκε ότι γύρισε την πλάτη στα ίδια του τα ιδανικά.
Η ελληνική κοινωνία του ’89 βρισκόταν σε μια περίοδο μεγάλης πολιτικής έντασης: συγκυβερνήσεις, σκάνδαλα, ιδεολογικές ανακατατάξεις. Ο Σαββόπουλος, με το δικό του σατιρικό και καυστικό ύφος, μπήκε κατευθείαν μέσα στη φωτιά. Οι στίχοι του σχολίαζαν πρόσωπα και καταστάσεις χωρίς περιστροφές. Η ειρωνεία, η κοινωνική κριτική και η αυτοαναφορικότητα του «Κουρέματος» δεν άφησαν κανέναν αδιάφορο. Κι αν μέχρι τότε ήταν η φωνή της γενιάς της αμφισβήτησης, εκείνη τη χρονιά έγινε, για πολλούς, στόχος της ίδιας της γενιάς του.
Διαβάστε Επίσης: Διονύσης Σαββόπουλος: Η ζωή, η μουσική και οι άνθρωποι που τον ενέπνευσαν
Ο ίδιος δεν έμεινε αμέτοχος μπροστά στο κύμα της οργής που ξέσπασε. Οι ζωντανές του εμφανίσεις εκείνη τη χρονιά έγιναν μέσα σε ένα κλίμα έντονης αντιπαράθεσης. Κάποιοι τον αποδοκίμαζαν, άλλοι τον χειροκροτούσαν με πάθος. Ήταν ένας καλλιτέχνης που, όπως πάντα, προκαλούσε. Κι εκείνος, αντί να απολογηθεί, απαντούσε με τη μουσική του και με τον λόγο του. Ο Σαββόπουλος δεν δίστασε να υπερασπιστεί τη δουλειά του, λέγοντας πως το «Κούρεμα» ήταν «μια αντανάκλαση της εποχής» και όχι μια πολιτική μετατόπιση.
Στο ντοκιμαντέρ του NEWS 24/7 «80 Χρόνια Σαββόπουλος», ο μπασίστας του και επί χρόνια συνεργάτης του, Γιώτης Κιουρτσόγλου, θυμάται εκείνη την ταραχώδη περίοδο. «Κυνηγήθηκε από πολύ κόσμο», λέει χαρακτηριστικά. «Κάποιοι έπαιρναν τους δίσκους και τους έσπαγαν. Ήταν σαν να του γύριζαν την πλάτη άνθρωποι που τον λάτρευαν». Οι περιγραφές του Κιουρτσόγλου αποτυπώνουν το πόσο βαρύ ήταν το κλίμα. Για ένα διάστημα, ο Σαββόπουλος έμοιαζε να είναι πιο μόνος από ποτέ, σε μια Ελλάδα που δεν άντεχε τις αντιφάσεις ούτε των ηρώων της.
Διαβάστε Επίσης: Αντίο στον Διονύση Σαββόπουλο – Ο «Νιόνιος» που έγραψε ιστορία στο ελληνικό τραγούδι
Παρά την ένταση, ο χρόνος απέδειξε πως το «Κούρεμα» δεν ήταν απλώς μια αμφιλεγόμενη καλλιτεχνική στιγμή, αλλά μια βαθιά τολμηρή πράξη. Το έργο αποτυπώνει τη μετάβαση της Ελλάδας από τον ιδεαλισμό των δεκαετιών του ’70 και του ’80 στη ρεαλιστική απογοήτευση της δεκαετίας του ’90. Μέσα από τους στίχους του, ο Σαββόπουλος έδειξε ότι δεν φοβόταν να κοιτάξει την κοινωνία – και τον εαυτό του – κατάματα.
Σήμερα, δεκαετίες αργότερα, τα ίδια τραγούδια ακούγονται διαφορετικά. Ο θυμός έχει ξεθωριάσει και τη θέση του έχει πάρει η κατανόηση. Οι στίχοι που κάποτε εξόργισαν, τώρα διαβάζονται σαν προφητείες. Κάποιοι μιλούν για έναν δίσκο που προηγήθηκε της εποχής του, για μια κατάθεση ειλικρίνειας σε μια χώρα που δεν ήταν έτοιμη να την ακούσει.
Διαβάστε Επίσης: Η Αλέκα Κανελλίδου αναβιώνει το «Ροζ» σε ντουέτο με τον γιο της
Η δεκαετία του ’80 τελείωσε με έναν Σαββόπουλο αμφισβητούμενο, αλλά όχι ηττημένο. Η ιστορία έδειξε ότι οι δημιουργοί που τολμούν να ταράξουν τα νερά μένουν τελικά στην ιστορία – όχι για τις αντιδράσεις που προκάλεσαν, αλλά για τις αλήθειες που τόλμησαν να πουν. Ο Διονύσης Σαββόπουλος συνέχισε να δημιουργεί, να γράφει και να ερμηνεύει με τον ίδιο πάντα τρόπο: χωρίς φόβο, χωρίς συμβιβασμό, με τη σφραγίδα του ανθρώπου που δεν έπαψε ποτέ να πιστεύει στη δύναμη του λόγου και της μουσικής.
Και ίσως, αν κάτι μάθαμε από εκείνη την εποχή, είναι πως κάθε ρήξη, όσο οδυνηρή κι αν μοιάζει, είναι απαραίτητη για να γεννηθεί κάτι νέο. Γιατί χωρίς το θάρρος του να αμφισβητεί, ο Σαββόπουλος δεν θα ήταν ποτέ αυτό που υπήρξε: μια φωνή που καθόρισε την ελληνική ταυτότητα, ακόμη κι όταν κάποιοι έσπαγαν τους δίσκους του.
