Η λογοκρισία στη μουσική δεν ξεκίνησε χθες — ξεκίνησε τότε, όταν η επιτροπή PMRC παρουσίασε τα Filthy Fifteen. Τραγούδια που για πολλούς ήταν απλώς μουσική, για άλλους ήταν επικίνδυνα όπλα. Σε αυτό το άρθρο θα δεις πώς ξεκίνησε η διαμάχη, ποιοι στάθηκαν απέναντι της και γιατί η μουσική ποτέ δεν σιώπησε
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Αμερική βίωνε ένα κύμα ανησυχίας γύρω από τη μουσική και την επιρροή της στους νέους. Το MTV είχε μετατρέψει τους καλλιτέχνες σε παγκόσμια είδωλα, οι ροκ σταρ προκαλούσαν με κάθε στίχο και εμφάνιση, και οι συντηρητικοί άρχισαν να μιλούν για παρακμή των ηθών. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, γεννήθηκε ένα από τα πιο συζητημένα φαινόμενα της εποχής — το Filthy Fifteen και η λογοκρισία στη μουσική, μια ιστορία που έδειξε πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει ο φόβος όταν ντύνεται με τον μανδύα της προστασίας των παιδιών.
Διαβάστε Επίσης: Beatles ή Rolling Stones; Ποιοι έπαιξαν πρώτοι στο Royal Albert Hall
Κάπως έτσι ξεκινά η ιστορία της λίστας Filthy Fifteen και της λογοκρισίας στη μουσική — μιας εποχής όπου η pop κουλτούρα έγινε πεδίο μάχης για την ηθική και την ελευθερία της έκφρασης.
Η σπίθα άναψε από κάτι φαινομενικά αθώο. Μια 11χρονη, η Karenna Gore, κόρη του μελλοντικού αντιπροέδρου Al Gore, αγόρασε το άλμπουμ Purple Rain του Prince. Όταν η μητέρα της, Tipper Gore, άκουσε το Darling Nikki, έμεινε άφωνη από τους στίχους. Θεώρησε ότι η μουσική είχε γίνει χυδαία, επικίνδυνη και εκτός ελέγχου. Έτσι, μαζί με τρεις άλλες γυναίκες της Ουάσιγκτον ίδρυσε το PMRC — μια επιτροπή που, υποτίθεται, είχε σκοπό να «ενημερώνει» τους γονείς για το περιεχόμενο των τραγουδιών. Στην πράξη, όμως, άνοιξε τον δρόμο για τη μεγαλύτερη εκστρατεία λογοκρισίας στη μουσική που είχε δει ποτέ η Αμερική.
Η οργάνωση βρήκε αμέσως υποστήριξη από τη θρησκευτική δεξιά και τα media. Με τη βοήθεια ισχυρών πολιτικών συζύγων και χρηματοδοτών, το PMRC απέκτησε πρόσβαση στα μεγαλύτερα τηλεοπτικά δίκτυα και στα αυτιά της Γερουσίας. Το μήνυμα ήταν σαφές: η μουσική είχε ξεφύγει και χρειαζόταν έλεγχο. Η Tipper Gore παρουσίαζε τον εαυτό της ως «ανήσυχη μητέρα», αλλά σύντομα έγινε το πρόσωπο μιας ηθικής σταυροφορίας που χώρισε τη χώρα στα δύο. Η φράση λογοκρισία στη μουσική έγινε τίτλος ειδήσεων, άρθρων και πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Η υπόθεση Filthy Fifteen έμελλε να γίνει σημείο καμπής για τη λογοκρισία στη μουσική, με δεκαπέντε τραγούδια να γίνονται σύμβολα της αντίστασης.
Το αποκορύφωμα ήρθε με τη διαβόητη λίστα Filthy Fifteen — δεκαπέντε τραγούδια που, σύμφωνα με το PMRC, έπρεπε να φέρουν προειδοποιήσεις ή και να απαγορευτούν. Στη λίστα βρέθηκαν ονόματα όπως Prince, Madonna, Cyndi Lauper, AC/DC, Black Sabbath, Judas Priest, Twisted Sister και W.A.S.P. Οι λόγοι; Από σεξουαλικούς υπαινιγμούς μέχρι φανταστικά θέματα τρόμου. Για τους γονείς της δεκαετίας του ’80, αυτά τα τραγούδια ήταν απειλή. Για τα παιδιά, ήταν απλώς η φωνή της ελευθερίας.
Διαβάστε Επίσης: Όταν οι μουσικοί είπαν «όχι» στη λογοκρισία και άλλαξαν την ιστορία.
Καθώς οι ακροάσεις της Γερουσίας ξεκινούσαν, οι μουσικοί αποφάσισαν να μην κάτσουν με σταυρωμένα χέρια. Ο Frank Zappa, ο John Denver και ο Dee Snider των Twisted Sister στάθηκαν απέναντι στους πολιτικούς, υπερασπίζοντας τη δημιουργική ελευθερία. Ο Zappa χαρακτήρισε την πρόταση του PMRC «μια κακώς σχεδιασμένη ανοησία». Ο Denver μίλησε για τη λανθασμένη ανάγνωση των στίχων του, ενώ ο Snider εξήγησε ότι το Under the Blade δεν αφορούσε σαδομαζοχισμό, όπως ισχυριζόταν η Tipper Gore, αλλά τη μάχη με τους προσωπικούς φόβους. Ήταν ένα σπάνιο θέαμα: μουσικοί διαφορετικών ειδών, ενωμένοι απέναντι στην καταπίεση. Οι ίδιες οι ακροάσεις, που καταγράφηκαν τότε και παραμένουν διαθέσιμες μέσα από το αρχείο του Rock & Roll Hall of Fame, αποτυπώνουν με τον πιο γλαφυρό τρόπο το πώς μια ολόκληρη γενιά μουσικών στάθηκε απέναντι στο κατεστημένο.
Παρά τις φωνές αντίστασης, το αποτέλεσμα ήταν προδιαγεγραμμένο. Η Ένωση Δισκογραφικών (RIAA) συμφώνησε να προσθέσει στα άλμπουμ ετικέτες “Parental Advisory: Explicit Content”. Ήταν η πρώτη φορά που η μουσική επίσημα χωρίστηκε σε «ασφαλή» και «επικίνδυνη». Πολλά δισκοπωλεία, ανάμεσά τους και το Walmart, αρνήθηκαν να πουλήσουν δίσκους με το αυτοκόλλητο. Κι όμως, η λογοκρισία γύρισε μπούμερανγκ: οι πωλήσεις των απαγορευμένων άλμπουμ απογειώθηκαν. Για τους νέους, το αυτοκόλλητο έγινε σύμβολο επανάστασης.
Ο Rob Halford των Judas Priest θυμάται ότι το PMRC δεν έφερε απλώς δημόσια κατακραυγή, αλλά και απειλές ζωής. Ο Blackie Lawless των W.A.S.P. παραδέχτηκε ότι δέχθηκε πυροβολισμούς και τραυματισμούς σε συναυλίες εξαιτίας του κλίματος φόβου που δημιούργησε η οργάνωση. Ο Alice Cooper αντιμετώπισε το θέμα με χιούμορ, αφιερώνοντας τραγούδια-καρφιά στην Tipper Gore, αλλά και με σοβαρότητα, λέγοντας ότι το PMRC υποτιμούσε τη νοημοσύνη των παιδιών. «Αν κάτι είναι σκληρό ή βίαιο, πρέπει να το συζητήσουν οι γονείς με τα παιδιά τους — όχι η κυβέρνηση», είπε τότε.
Την ίδια εποχή, το κύμα λογοκρισίας έφτασε και στην πανκ σκηνή. Οι Dead Kennedys οδηγήθηκαν στα δικαστήρια για ένα έργο τέχνης του HR Giger στο εξώφυλλό τους, ενώ ο Jello Biafra βρέθηκε να αντιπαρατίθεται με την ίδια την Tipper Gore στην εκπομπή της Oprah Winfrey. Το θέμα είχε ξεφύγει από τα όρια της μουσικής και είχε γίνει καθαρά πολιτικό. Το PMRC είχε κατορθώσει να ενώσει τους ροκ, τους πανκ και τους ποπ καλλιτέχνες απέναντι σε έναν κοινό εχθρό: τη φίμωση της τέχνης.
Μετά το Filthy Fifteen, η λογοκρισία στη μουσική πήρε νέα μορφή — από τη ροκ στο ραπ, από τους γονείς στα media.
Οι N.W.A. και οι 2 Live Crew έγιναν το νέο «πρόβλημα» για την Αμερική, με στίχους που μιλούσαν ανοιχτά για την αστυνομική βία και τη σεξουαλικότητα. Δικαστές, πολιτείες και τηλεοπτικά δίκτυα προσπάθησαν να τους φιμώσουν, αλλά τελικά το κοινό έκανε το αντίθετο: τους αποθέωσε. Η λογοκρισία στη μουσική, με κάθε νέο κύμα καλλιτεχνών, αποδείκνυε ξανά πως τίποτα δεν τρομάζει περισσότερο την εξουσία όσο η ειλικρίνεια της τέχνης.
Κι όμως, η κληρονομιά της λογοκρισίας στη μουσική και του Filthy Fifteen παραμένει ζωντανή.
Τα αυτοκόλλητα “Parental Advisory” είναι πλέον σύμβολα μιας εποχής που η τέχνη πάλεψε να αναπνεύσει. Παρά τις αλλαγές, το μήνυμά τους παραμένει διπλό: για κάποιους είναι προειδοποίηση, για άλλους σφραγίδα αυθεντικότητας. Στην εποχή του streaming, όπου η μουσική δεν γνωρίζει σύνορα και οι νέοι έχουν πρόσβαση σε τα πάντα με ένα κλικ, η ιδέα της λογοκρισίας μοιάζει σχεδόν γραφική. Κι όμως, το φάντασμα της ηθικής επιτήρησης δεν έχει χαθεί — απλώς άλλαξε μορφή.
Διαβάστε Επίσης: Janis Joplin: 55 χρόνια μετά, η γυναίκα που έμαθε στον κόσμο τι σημαίνει ελευθερία
Σήμερα, οι μάχες που έδωσαν τότε οι Prince, Zappa, Cooper και Snider θυμίζουν πως κάθε φορά που η τέχνη προκαλεί, κάποιος προσπαθεί να τη φιμώσει. Η ιστορία του Filthy Fifteen δεν είναι απλώς μια ιστορία για δεκαπέντε τραγούδια που τρόμαξαν τους γονείς. Είναι η απόδειξη ότι η μουσική, όποτε πιέζεται, βρίσκει πάντα τρόπο να κάνει περισσότερη φασαρία.
Κι αν η δεκαετία του ’80 δίδαξε κάτι, είναι ότι καμία λίστα, κανένα αυτοκόλλητο και καμία επιτροπή δεν μπορούν να σταματήσουν τη δύναμη ενός riff, ενός beat ή μιας φωνής που λέει την αλήθεια. Γιατί κάθε εποχή έχει το δικό της Filthy Fifteen — κι αυτό ακριβώς κρατά τη μουσική ζωντανή.
