Στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Αυστραλία, κάτι ανατριχιαστικά συναρπαστικό συμβαίνει: ο εγκέφαλος του Alvin Lucier – ενός θρυλικού Αμερικανού πειραματιστή της avant-garde μουσικής – “επανήλθε” με έναν απρόσμενο τρόπο. Μέσα από μια πρωτοφανή συνεργασία τέχνης και επιστήμης, τα εγκεφαλικά του κύτταρα παράγουν ξανά μουσική, τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του. Και το έργο αυτό έχει όνομα: Revivification.
Η έκθεση φιλοξενείται στην Art Gallery of Western Australia στο Περθ και διαρκεί μέχρι τις 3 Αυγούστου, με ελεύθερη είσοδο. Εκεί, το κοινό μπορεί να δει (και να ακούσει) ένα “μίνι-εγκέφαλο”, φτιαγμένο από κύτταρα του Lucier, να δημιουργεί μουσικά ηχοτοπία. Ναι, κυριολεκτικά.
Ο Lucier, γνωστός για τη χρήση του ίδιου του σώματός του ως εργαλείο σύνθεσης, είχε από νωρίς αγκαλιάσει τα όρια της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Από το “Music for Solo Performer” που βασιζόταν σε εγκεφαλικά κύματα, μέχρι το “I Am Sitting In A Room” που μετέτρεπε τη φωνή του σε καθαρό ήχο μέσω συνεχών ηχογραφήσεων, ο Lucier πάντα πειραματιζόταν με το πώς ακούμε και νιώθουμε τη μουσική.
Το 2018 ξεκίνησε η συνεργασία του με την ομάδα πίσω από το Revivification, και όταν η υγεία του είχε ήδη αρχίσει να φθίνει λόγω Πάρκινσον, δώρισε εθελοντικά αιμοσφαίριά του για την έρευνα. Με τεχνολογία επαγόμενων πολυδύναμων βλαστικών κυττάρων (IPSC), οι επιστήμονες στο Χάρβαρντ μετέτρεψαν τα κύτταρά του σε εγκεφαλικά οργανοειδή – μικροσκοπικούς “εγκεφάλους” που μοιάζουν με αναπτυσσόμενο ανθρώπινο εγκέφαλο.
Σήμερα, αυτά τα οργανοειδή βρίσκονται σε μια ιδιαίτερη εγκατάσταση από 20 ορειχάλκινες πλάκες. Στέλνουν παλμούς που χτυπούν τις πλάκες και δημιουργούν πολυεπίπεδους, διαρκείς συντονισμούς. Το αποτέλεσμα; Μια μουσική εμπειρία που μοιάζει σαν να πηγάζει από ένα… μεταθανάτιο ασυνείδητο.
Ο Guy Ben-Ary, μέλος της δημιουργικής ομάδας, περιγράφει τη στιγμή που μίλησε με την κόρη του Lucier, Amanda: “Γέλασε. Μου είπε ‘Αυτό είναι απόλυτα κάτι που θα έκανε ο μπαμπάς μου’. Μέχρι και λίγο πριν πεθάνει, φρόντισε να συνεχίσει να ‘παίζει’ για πάντα”.
Το Revivification δεν αποφεύγει τα δύσκολα ερωτήματα. Τι σημαίνει να δημιουργείς έξω από το ανθρώπινο σώμα; Είναι ηθικό να συνεχίζει κάποιος να “συνθέτει” μετά τον θάνατό του; Τα εγκεφαλικά οργανοειδή δεν παράγουν μόνο ήχο – τον δέχονται κιόλας. Μικρόφωνα συλλέγουν τους ήχους της γκαλερί και τους επιστρέφουν πίσω στον “εγκέφαλο”. Μπορεί, με τον χρόνο, να μάθει; Να εξελιχθεί; Να… συνειδητοποιήσει;
Ο Lucier γεννήθηκε το 1931 και σπούδασε στα Yale και Brandeis. Το 1960, μια εμπειρία στη Ρώμη με τους John Cage και David Tudor τον ώθησε σε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Η μουσική του έγινε μια γέφυρα ανάμεσα στον ήχο, την επιστήμη και την αντίληψη.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η ομάδα είχε Zoom συναντήσεις με τον Lucier κάθε δύο εβδομάδες, μέχρι τον θάνατό του το 2021. Παρότι μιλούσε ψιθυριστά, παρέμεινε οραματιστής και καθοδηγητής. Και τώρα, σε ένα σκοτεινό δωμάτιο στο Περθ, ο μίνι εγκέφαλός του συνεχίζει να συνθέτει. Σαν να μην έφυγε ποτέ.
